KOMİSYON TARAFINDAN KONSEY, AVRUPA PARLAMENTOSU, AVRUPA EKONOMİK VE SOSYAL KOMİTE VE BÖLGELER KOMİTESİ’NE GÖNDERİLEN TEBLİĞ

AB ve Aday Ülkeler arasında Sivil Toplum Diyaloğu

1. NEDEN AB VE ADAY ÜLKELER ARASINDA BİR “SİVİL TOPLUM DİYALOĞU”?

Giriş

Avrupa Birliği’nin 1 Mayıs 2004 tarihinde on yeni üye devleti kapsayacak şekilde genişlemesi, Avrupa kıtasının birliğini güçlendirdi ve barış, istikrar ve güvenliği arttırdı. Bununla birlikte, önceki genişlemelerden çıkarılacak bir ders varsa, o da AB’ye Üye Devlet vatandaşlarının genişleme konusunda ne yeterince bilgilendirildiği ne de bu sürece hazırlıklı olduklarıdır. Gelecekte herhangi bir genişlemede AB’nin, hem aday ülkelerin ve AB’ye üye devletlerin halkları arasında, hem de AB kurumları ile oluşturulacak güçlü, derin ve sürekli bir diyalog ile desteklenmesi gerekmektedir. Bu şekilde, bilgi eksiklikleri giderilebilir, tarafların birbiri hakkında sahip olduğu bilgi düzeyi arttırılabilir; vatandaşlar farklı kültürlerle, siyasi ve ekonomik sistemler ise birbirleriyle yakınlaştırılabilir. Böylece gelecekte AB’ye katılımla ortaya çıkacak fırsatlar ve zorluklar konusunda daha fazla bilinç oluşturulması temin edilebilir.

Gelecekteki genişlemelere yönelik diyalog

Bu bağlamda Komisyon, Ekim 2004 tarihli Türkiye’nin katılım yönünde ilerlemesine ilişkin tavsiyesinde[1], AB’ye Üye Devletler ve Türkiye arasında “endişelerin ve görüşlerin içten ve açık bir şekilde tartışılacağı” bir diyaloğun geliştirilmesini önerdi. Ayrıca, “Bu diyalogda en önemli rolün, AB’nin de desteğiyle, sivil toplum tarafından üstlenilmesi” gerektiğini belirtti.

Komisyon, Türkiye ile ilgili olarak karşılıklı bilgi düzeyini arttıran ve her iki tarafta toplumsal ve politik konularda tartışmayı teşvik eden bir diyaloğun özellikle gerekli olduğuna karar verdi. Türk kamuoyunda AB üyeliğine destek güçlü; ancak, bununla birlikte AB’nin tarihçesi, işleyişi, kuralları ve politikaları hakkında sahip olunan bilgi düzeyi oldukça zayıf. AB içinde ise, Üye Devletler içinde ve arasında farklı görüşlerle birlikte kamuoyu bölünmüş durumda. Bu konuda devam etmekte olan hareketli tartışmalar kültür ve dinden, daha pratik anlamdaki sorulara kadar bir dizi farklı tema üzerinde odaklanıyor. Bir yandan, Türk Devletinin ve halkının AB standartlarına uymayan değerlere ve uygulamalara sahip olduğu iddia edilirken, öte yandan Türkiye farklı bir kültürel altyapıya sahip olup AB Üye Devletleriyle aynı şekilde demokratik ilkelere bağlı olan bir ülke olarak tasvir edildi. Ayrıca büyüklüğü, gelir düzeyi ve coğrafi konumu nedeniyle, Türkiye’nin AB’ye katılımının yaratabileceği etki de yoğun bir şekilde tartışılıyor[2].

17 Aralık 2004’de AB Konseyi Avrupa Komisyonu’nun tavsiyesini kabul etti ve kapsamını “katılım müzakerelerine paralel olarak, Birlik her aday ülke ile yoğun bir siyasi ve kültürel diyalog başlatacak[3]. Halkaları bir araya getirmek suretiyle karşılıklı anlayışı yükseltmeyi amaçlayan bu diyalog, sivil toplumu da içerecek” şeklinde daha de genişletti.

Dolayısıyla, Hırvatistan’la da sivil toplum diyaloğu[4] olacak; ama, Hırvatistan[5] ile olan diyalog doğası itibariyle Türkiye ile olan diyalogdan farklı olabilir. Hırvatistan ile olan diyalog daha ziyade Hırvatistan’da AB üyeliği konusundaki kamuoyu tartışmasını geliştirmeyi, özellikle de AB değerleri ve standartları hakkındaki anlayışı yükseltmeyi amaçlıyor. Daha genel siyasi konulara ilaveten diyalog çevre, gıda güvenliği, tüketicinin korunması ve dış yardım alanındaki yükümlülükler gibi AB müktesebatının belli alanları açısından özel önem taşıyor.

Haziran 2003 tarihli Selanik AB Konseyi’nde, AB Batı Balkanların geleceğinin Avrupa Birliği’nde olduğunu vurguladı. Her bir ülkenin Kopenhag kriterlerini yerine getirme konusunda kat ettiği ilerlemeye ve ortaklık süreci ile istikrar koşuluna bağlı olarak, AB Konseyi Avrupa Komisyonu’nun görüşü üzerine, müzakerelerin başlatılmasına karar verebilir. Bu çerçevede, şu anki aday ülkeler için öngörülen mevcut ve gelecek faaliyetler gerektiğinde diğer Batı Balkan ülkeleri için de öngörülebilir.

Türkiye ve Hırvatistan ile geliştirilecek olan sivil toplum diyaloğunun ana hedefi, gelecekte genişlemeyle birlikte ortaya çıkacak fırsatları ve zorlukları ele alarak, AB ve aday ülke kamuoylarını daha iyi bilgilendirmektir. Türkiye ile ilgili olarak diyalog, her iki tarafta değerlere ve yaygın kültüre ilişkin olarak devletin ve halkın ifade ettiği algılanma şekilleri üzerinde bir tartışmayı teşvik edecektir. Bu hedeflere ulaşabilmek için diyalog, her iki taraf arasında karşılıklı ilişkileri arttırmak suretiyle, sivil toplumun aday ülkedeki siyasi, kültürel ve ekonomik gelişmelere daha fazla katılmasına imkan sağlayacakır. Böylece, aday ülkelerde canlı ve renkli bir sivil toplumun gelişimini destekleyecektir. Zaten canlı ve renkli bir sivil toplum, katılım için öngörülen siyasi kriterlere uygun olarak, insan haklarının ve demokrasinin pekiştirilmesinde de kilit rol oynamaktadır.

Kısaca, sivil toplum diyaloğunun hedefleri aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

- Üye ve aday ülkelerdeki sivil toplumun bütün kesimleri arasında temasları ve karşılıklı tecrübe alışverişini güçlendirmek.

- Kültür ve tarih de dahil olmak üzere, Avrupa Birliği içinde bir aday ülke hakkında daha iyi bilginin ve anlayışın oluşmasını sağlamak, böylece gelecekte genişlemeyle birlikte ortaya çıkacak fırsatlar ve zorluklar konusundaki bilinci arttırmak.

- Avrupa Birliği’nin üzerine inşa edildiği değerler, işleyişi ve politikaları da dahil olmak üzere, aday ülkelerde Avrupa Birliği hakkında daha iyi bilginin ve anlayışın oluşmasını sağlamak.

Sivil toplum tanımı

Her ne kadar sivil toplum pek çok farklı şekilde tanımlanabilse de, sivil toplum diyaloğunda[6] mümkün olan en kapsamlı tanım kullanılacaktır. Dolayısıyla sivil toplum şunları içerecektir: iş piyasası aktörleri, bir başka deyişle sosyal ortaklar (sendikalar ve işveren federasyonları); sosyal ve ekonomik oyuncuları temsil eden kuruluşlar (örneğin, tüketici kuruluşları); sivil toplum kuruluşları (STKlar) ve toplumsal kuruluşlar; bir başka deyişle, vatandaşların yerel hayata ve belediye kararlarına tabandan gelen kuruluşlar aracılığıyla katılmaları (örneğin, gençlik ve aile dernekleri); dini topluluklar ve medya.

Üyeliği ister gönüllü ister zorunlu olsun (çünkü bu durum bazı ülkelerdeki Sanayi Odalarında görülmektedir), hükümet ve kamu idaresi dışında kalan tüm toplumsal yapılar bu diyaloğa katılmaya teşvik edilmektedir. Yerel toplumlar ve belediyeler bu diyaloğa dahildir. Bunun yanısıra eğitim, medya ve kültür sektörlerinin de kilit rol oynaması beklenmektedir. Son olarak, aşağıda da açıklandığı üzere, diyalog ulusal kuruluşlar ile Avrupa kurumlarının düşünce liderleri arasında görüş alışverişini de içermektedir.

Bu Tebliğ, AB ile aday ülkeler arasında sivil toplum diyaloğunun geliştirilmesi için izlenecek politikanın çerçevesini çizmektedir. Tebliğ öncelikle, halen hem ulusal düzeyde hem de AB düzeyinde devam etmekte olan bazı faaliyetlerin güçlendirilmesi üzerinde odaklanacak, sonra da bu diyaloğu daha da ileriye götürmek için yeni faaliyetler önerecektir.

2. DEVAM ETMEKTE OLAN FAALİYETLERİN GÜÇLENDİRİLMESİ

Hırvatistan

Hırvatistan’daki sivil toplum, doğal olarak, kendine özgü ortamında gelişti. Avrupa Birliği, Hırvat sivil toplumu ile Batı Balkanlar – İstikrar ve Ortaklık sürecine yönelik özel politika çerçevesinde zaten çalışmaktadır. Sivil toplum diyaloğu parlamento, medya, eğitim kuruluşları, azınlıklar, meslek örgütleri ve çeşitli diğer STKlardan oluşan bir dizi aktörü içermektedir. Bu diyalog, 1 Şubat 2005 tarihinde AB-Hırvatistan İstikrar ve Ortaklık Anlaşmasının (SAA) yürürlüğe girmesi ile birlikte daha da pekiştirilmiştir. Örneğin, ilk AB-Hırvatistan Karma Parlamenterler Komisyonu toplantısı 3-4 Mart 2005 tarihinde Zagreb’de gerçekleştirildi.

Ayrıca, sivil toplum diyaloğu Hırvatistan’ın Topluluk programlarına artan katılımından da faydalanmaktadır. Bu programlar arasında hem SAA hem de katılım öncesi yardım ile desteklenen Araştırma ve Teknolojik İlerleme için 6. Çerçeve Programı, Youth (Gençlik), Toplumsal Cinsiyet Eşitliği, Tempus, İstihdam, Life-Üçüncü Ülkeler Programı gibi programlar bulunmaktadır. Bunun yanısıra, Hırvatistan 1 Ocak 2006 tarihinde (bir ön eylem planı ile birlikte) 6. Çerçeve Programa tam katılarak Araştırma ve Teknolojik İlerleme alanında Üye Devletlerle aynı statüye sahip olacaktır. Bu durum, Hırvat sivil toplumunun bir parçası olan bilim camiasının AB’nin Araştırma Alanına entegre edilmesi için eşsiz bir olanak sunacaktır. Tempus programı çerçevesinde ise Komisyon, AB ve Hırvat yüksek öğretim kurumları arasında yapılan ve sivil toplum aktörlerini de içeren projeler için yıllık olarak 4 milyon Euro’luk bütçe ayırmaktadır. Buna ek olarak, bazı Üye Devletler de eğitim ve kültür alanında ikili temaslar ve faaliyetlerin yanısıra, kendileri ile Hırvatistan arasında çeşitli çalışmaları teşvik ve tesis etmektedir.

Türkiye

Türkiye’nin Avrupa kurumları ile 1963 yılında Ortaklık Anlaşmasının imzlanmasına dayanan uzun bir siyasi ve ekonomik ilişkiler geçmişi vardır. Bu ilişkiler 1995 yılında iki taraf arasında Gümrük Birliği’nin oluşturulmasına yol açmıştır. 60’lı yıllardan itibaren hem kurumsal düzeyde hem de tabanda yakın ikili ilişkiler tesis edilmiş, bu ilişkiler 1999 yılında Türkiye’ye resmi olarak aday ülke statüsü tanınması ile daha da yoğunlaşmıştır. Aşağıda açıklandığı üzere, ulusal kurumlarla AB kurumları sivil toplum diyaloğunun kapsamına giren bir dizi ortak faaliyet geliştirmiştir. Bu faaliyetlerin desteklenerek sürdürülmesi ve hatta mümkünse pekiştirilerek daha da ileriye götürülmesi gerekmektedir.

Ulusal kamu kuruluşları

İkili ilişkiler

Üye Devletler öğrenci değişim programları, burslar, medyanın geliştirilmesi, STK gelişimine mali destek, meslek örgütleri arasında karşılıklı değişim programları, okullar arası bağlantılar ve benzeri çalışmalar yoluyla karşılıklı etkileşimi arttırmada oldukça aktiftirler. Buna ilaveten, Üye Devletler ve Türkiye arasındaki kültürel ilişkiler de oldukça yoğundur; hatta bazı durumlarda, bu ilişkiler Türkiye’de Üye Devletlere bağlı kültürel enstitülerin oluşturulmasıyla da desteklenmiştir. Türk Hükümeti de kültürel etkinlikleri, halkla ilişkileri ve parlamenterler arası temasları geliştirmede aktif yer almıştır. Tüm bu faaliyetlerin gelecekte devam etmesi, daha yoğunlaşması ve çeşitlilik kazanması, böylelikle sivil toplum diyaloğunu daha ileriye götürmesi beklenmektedir.

Üye Devletlerdeki Türk Topluluklar

Üye Devletler ve Türk yetkililer, üye devletlerdeki Türk topluluklarının entegrasyonunu kolaylaştırmak için sivil toplum kuruluşları ile birlikte aktif olarak çalışmaktadırlar. Türk vatandaşları AB’deki üçüncü ülke vatandaşları arasında en büyük grubu oluşturmaktadır ve bu tür toplulukların mevcudiyeti AB’de Türkiye imajının şekillenmesine yardımcı olmaktadır[7]. Üye Devletlerde yaşayan Türk toplulukların AB-Türkiye diyaloğuna daha aktif bir şekilde katılmaya teşvik edilmeleri için bu alandaki faaliyetler güçlendirilmelidir.

Üye Devletler, yerel derneklerden üye devletlerdeki önde gelen Türk menşeili şahıslara ve akademik uzmanlara kadar uzanan çok çeşitli ortakla projelerin uygulanmasında lider rolü üstlenmeye devam etmelidir.

Parlamentolar, Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi (EESC), Bölgeler

Komitesi

Parlamentolar arası ilişkiler, siyasi partilerin dahil olduğu görüşmeler ve düzenli şahsi temaslar, karşılıklı anlayışın geliştirilmesine katkıda bulunmak yoluyla, sivil toplum diyaloğunun kilit unsurlarından birini teşkil etmektedir. Avrupa Parlamentosu ve Türk muhatabı diyaloğun geliştirilmesinde önemli bir role sahip olmuşlardır. Özellikle de, AB-Türkiye Karma Parlamenterler Komisyonu uzun yıllar boyunca her iki tarafın seçilmiş üyeleri arasında karşılıklı değişim için bir platform oluşturmuştur. Ayrıca, ulusal parlamentolar arasında da verimli çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Bu türden faaliyetlerin artması beklenmektedir. Buna ilaveten, Türk Parlamentosundaki assistanlar için Üye Devletlerin Parlamentolarında ve Avrupa Parlamentosunda kapsamı genişletilen bir staj programı tasarlanmalıdır. Son olarak, Türkiye ve AB’deki siyasi partilerin gençlik ve kadın kolları arasında da ortak çalışmalar teşvik edilmelidir.

EESC gibi AB kurumları Türkiye ile temasların geliştirilmesinde aktif rol oynamıştır. İki tarafın ekonomik ve sosyal çıkar grupları arasında işbirliğini ve diyaloğu arttırmak için EESC on yıl önce Karma İstişare Komitesi’ni (KİK) kurmuştur. KİK sivil toplum diyaloğuna açıkça katkıda bulunmanın yansıra, bu diyaloğun daha da ileriye götürülmesi için özel girişimlerde bulunmayı planlamaktadır. Türkiye ve Üye Devletlerdeki yerel toplumlar arası diyaloğun geliştirmesi için Bölgeler Komitesi de benzer bir rol üstlenmelidir.

Devam etmekte olan AB-finansmanlı faaliyetler

Sivil toplum gelişimi

Son yıllarda, Türkiye’de sivil toplum alanında etkiliyici bir gelişme yaşandı. Bir dizi farklı alana bakan STKlar artan şekilde seslerini duyurmaya başlayıp sosyal ve siyasi açıdan etkili olmanın mücadelesine girdiler. AB, 2001 yılından beri bir Sivil Toplumu Geliştirme Programı uyguluyor. Bu programın önemli bir bileşeni Türkiye’de STK gelişimini güçlendirmeyi amaçlıyor[8]. Buna ilaveten, Demokrasi ve İnsan Hakları için Avrupa Girişimi Türkiye’ye odaklanarak mikro ve makro projeler yoluyla STKları desteklemiştir. Ayrıca, AB’nin Türkiye için katılım öncesi yardım programı gelecekteki programlama çalışmalarında da örgütlenme özgürlüğüne ve sivil toplum gelişimine öncelik vermeye devam edecek. 2005 yılında bu alan için 8 milyon Euro tahsis edilmiş durumda.

2.2.3.2. Sosyal diyalog, istihdam ve sosyal işler

Sosyal ortaklar ve sosyal STKlar, AB’nin iş hukuku, sağlık ve işyerinde güvenlik, toplumsal cinsiyet eşitliği ve ayrımcılıkla mücadele alanındaki[9] mevzuatının geliştirilmesinde ve uygulanmasında kilit rol oynamanın yanısıra istihdam, sosyal dışlanmayla mücadele ve sosyal koruma strateji ve politikalarının tasarlanması, uygulanması ve izlenmesinde de aktiftirler. Sonuç olarak, Komisyon AB standartlarına yakınlaşmanın ve ILO tarafından tanımlandığı üzere sendikal haklara tam olarak saygı gösterilmesinin temin edilmesi amacıyla, Türkiye’de sosyal alanda faaliyet gösteren sosyal ortaklar ve sivil toplum kuruluşları ile temasların geliştirilmesine her zaman önem vermiştir.

Komisyon Türkiye bu tür kuruluşlarla yakın temas kurma ve ağ oluşturma politikasını uygulamaya devam edecektir. Ayrıca, Türkiye’nin bu alandaki Topluluk programlarına katılımını güçlendirecektir. Türkiye halihazırda zaten Topluluğun toplumsal cinsiyet eşitliği, ayrımcılıkla mücadele, sosyal dışlanmayla mücadele ve İstihdam Teşvik Tedbirleri programlarına katılmaktadır. Bu çerçevede, Türkiye’nin her alandaki transnasyonal işbirliğine tam katılımının sağlanması suretiyle, Türk kuruluşlarının teklif çağrılarına doğrudan yanıt verebilmesine ve programlardaki sivil toplum diyaloğu potansiyelinin güçlendirilmesine imkan verilmelidir. Katılım öncesi fonlar Türkiye’nin artan mali katkısını finanse edecek şekilde tahsis edilmelidir.

2.2.3.3. Topluluk programlarından Socrates, Youth, Leonardo da Vinci

Eğitim ve öğretim, halklar arasındaki bağlantıları ve karşılıklı bilgi ve anlayış düzeyini arttırma faaliyetleri açısından herhalde en uygun araçlardır. Nisan 2004’ten bu yana Türkiye Topluluk programlarından Socrates, Youth ve Leonardo da Vinci’ye tam üye olarak katılmaktadır. Socrates programı transnasyonal projeler ve katılımcı ülkelerde eğitimin her seviyesinde (okul, yüksek öğretim ve yetişkin eğitimi) eğitmen ve öğrenci değişim programları yoluyla, eğitimin Avrupa boyutunu pekiştirmektedir. Youth programı gençlere, genç işçilere ve gençlik örgütlerine transnasyonal değişim ve yaygın eğitim faaliyetleri için imkan sunmaktadır. Son olarak, mesleki eğitime yönelik Leonardo da Vinci programı da yenilikleri teşvik etmek, eğitimin kalitesini yükseltmek ve öğrenci değişimini arttırmak amacıyla kurumsal oyuncular arasındaki transnasyonal işbirliğini desteklemektedir.

Bu alanda 2004 yılına ait başvuru ve katılımcı sayısının yüksekliği ve bu sayıların 2005 yılında daha da artması, Türk kamuoyunun bu programlara ilişkin beklentilerinin ne kadar yüksek olduğunu göstermektedir. İlk yıl boyunca, bu üç programa katılan kişi sayısının yaklaşık 9000 olduğu tahmin edilmektedir. Ulusal Ajans 2006 yılında bu sayının iki katına ulaşacağını düşünmektedir. 17 milyon öğrencinin bulunduğu Türkiye, bu programlar açısından oldukça yüksek bir potansiyelin varolduğu anlamına gelmektedir. Bununla birlikte mütekabiliyetin sağlanması için daha pek çok şeyin yapılması gerekmektedir; çünkü, 2004 yılında Türkiye’ye gelen yabancı öğrenci sayısı ancak sınırlı bir düzeyde gerçekleşebilmiştir. 2005 yılında Türkiye’nin bu üç programa katılımı için ayrılmış olan bütçe yaklaşık 30 milyon Euro civarındadır (bu miktarın 2/3’ü Topluluğun katılım öncesi fonlarından, 1/3’ü ise Türkiye’nin kendi bütçesinden karşılanmaktadır). Komisyon Türkiye’nin programlara katılımını daha fazla teşvik edecek olup bu amaçla program kapsamında sağlanan hibelerin yanısıra katılım öncesi fonlardan ek katkı sağlanıp sağlanamayacağını araştıracaktır.

2.2.3.4. Akademik alanda devam eden diğer faaliyetler

Ankara’daki Avrupa Komisyonu Türkiye Delegasyonu tarafından yürütülen Jean Monnet Burs programı, Türk gençlerinin Avrupa’nın bütünleşmesi hakkındaki bilgilerini geliştirilmeleri için ve AB vatandaşları ile Türkiye vatandaşları arasındaki bağların güçlendirilmesi amacıyla lisansüstü eğitim bursları sağlamaktadır. Yaklaşık 15 yıldır işlevini sürdürmekte olan programa katılan yüzlerce Türk, Avrupa’nın entegrasyon süreci ve kültürü hakkında bu program sayesinde bilgi sahibi olmuştur. Jean Monnet programı AB ve Türk akademik birimleri arasındaki bağları da güçlendirmiştir. Komisyon, gelecekte bütçeden ayrılan payı arttırarak programın güçlendirilmesine çalışacaktır. Bu çerçevede, bir Jean Monnet Mezunlar Derneği kurulması ile programın, AB uyruklu öğrencilerden Türkiye’de eğitim görmek isteyenleri kapsayacak şekilde genişletilmesi gibi bazı girişimler üzerinde de durulacaktır.

Avrupa Komisyonu Eğitim ve Kültür Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen “Üniversite Eğitiminde Avrupa Entegrasyonu” başlıklı Jean Monnet Eylemi, hem üye ülkelere hem de üye olmayan ülkelere açıktır. Bu girişim, Avrupa bütünleşmesi çalışmalarında mükemmelliğin sağlanmasını ve bütünleşmeyle ilgili gündemin öncelikli konularına ilişkin akademik çalışmaların özendirilmesini hedeflemektedir. Bunun yanında Program, Jean Monnet öğretim üyeleri, yöneticiler ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getiren üst düzey konferansların düzenlenmesini ve tematik grupların oluşturulmasını da teşvik etmektedir. Türkiye’deki üniversitelerde halihazırda 7 adet Jean Monnet kürsüsü ve bunların bünyesinde 26 adet modül ya da ders bulunmaktadır. Avrupa Komisyonu, Avrupa bütünleşmesi konusunda Türkiye ve AB’deki akademik çevreler arasındaki diyaloğun derinleştirilmesi amacıyla Türk üniversitelerini bu programa daha fazla katılmaya davet etmektedir.

2.2.3.5. Araştırma alanında insan kaynakları ve değişim programları (Marie Curie faaliyetleri)

Türkiye’nin araştırma ve teknolojik gelişme Çerçeve Programları’na tam ortaklığı çerçevesinde Marie Curie Faaliyetleri, araştırma yetkinliğinin geliştirilmesi ve bu yetkinliğin aktarılması üzerine çalışan araştırmacılar için Avrupa çapında değişimi teşvik eden bir takım programlar ve her düzeyde araştırmacı için kariyer geliştirme imkanı sunmaktadır. Bunun yanında Avrupa’daki araştırma faaliyetlerinin en iyi düzeye getirilmesi amaçlanmaktadır.

3. YENİ FAALİYETLER

Aşağıda ifade edilen yeni faaliyetler, şu anda yürütülmekte olan faaliyetleri tamamlar nitelikte olacaktır. Sivil toplum diyaloğunun geliştirilmesi üyelik müzakereleri eşliğinde ve uzun bir sürece yayılacak bir faaliyet olacaktır. Bu nedenle kapsamının önceden çizilmesi mümkün olmayan bu süreç, zaman içinde sivil toplumun ihtiyaçları ve önerileri doğrultusunda şekillenecektir.

Yürütülecek tüm faaliyetler sırasında Avrupa Komisyonu, sivil toplum diyaloğu kapsamında gerçekleştirilen projeleri destekleyecektir. Ancak, girişimde bulunmak, geliştirilecek konuları tespit etmek ve diyaloğun sürdürülmesinde aktif rol oynamak sivil toplumun kendisine düşmektedir.

3.1. Hırvatistan

Hırvatistan ile sivil toplum diyaloğu, bir takım etmenlerin ışığında gelişecektir. Örneğin, AB-Hırvatistan ilişkilerin derinleşmesi, bölgesel işbirliğinin artması ve bölgede uzlaşma sürecinin gelişmesi gibi etmenler bu bağlamda etkili olacaktır. Türkiye için daha ayrıntılı olarak sunulan devam etmekte veya gelecekte gerçekleştirilecek olan faaliyetler, gerekli görüldüğü takdirde Hırvatistan ile de gerçekleştirilebilir. Örneğin, doğrudan AB katılım sürecinin pratikteki etkileri üzerine odaklanan bir sivil toplum diyaloğu, Hırvatistan açısından daha yararlı olacaktır. Böylece, AB üyeliğinin artıları ve eksileri ile Birliğin temel değerlerinin daha iyi bir şekilde anlaşılması sağlanacaktır. Bu amaç doğrultusunda, hem AB’de hem de Hırvatistan’da yerleşik ekonomik ve sosyal taraflarla, STKlarla, meslek örgütleriyle, iş dünyası temsilcileriyle ve medyayla, ayrıca sivil toplumun dini topluluklar gibi önemli aktörleriyle kurulacak bağlantılar desteklenmelidir.

3.2. Türkiye

3.2.1. STKlar, sosyal ortaklar ve meslek örgütleri

3.2.1.1. Uzun vadeli ortaklıklar

Mevcut deneyimlerinden yola çıkarak Avrupa Komisyonu, Türkiye’deki sivil toplumun gelişmesine yardımcı olmak amacıyla, bir sivil toplum diyaloğu hibe programı oluşturmayı planlamaktadır. Bu programın amacı, STKlar ve diğer sivil toplum kuruluşları ile AB’deki muadilleri arasında, en iyi uygulamaların karşılıklı olarak aktarılması yoluyla, tarafların bilgi düzeyini arttırmak ve işbirliğini temin etmek olacaktır.

Bu tür artan uluslararası işbirliği, Türkiye’deki STKların daha güçlenmesine ve AB konulu tartışmalara daha aktif bir şekilde katılmalarına imkan tanıyacaktır. Özellikle gençlik, cinsiyet eşitliği, çevre, tüketici hakları, kültürel haklar, medeni haklar ve insan hakları, sosyal dışlanma ve her türlü ayrımcılıkla mücadele gibi önemli konularda faaliyet gösteren kuruluşların AB’deki muadilleriyle diyalog kurmaları teşvik edilecektir. Uygun olan hallerde bu alanda öncelik, Türkiye’deki STKlar ile AB’deki muadilleri arasında uzun vadeli ve sürdürülebilir ilişkiler oluşturulmasını amaçlayan projelere verilecektir. Merkezden uzak bölgelerde bulunan veya şimdiye kadar Birlik tarafından finanse edilen projelere katılımı sınırlı düzeyde olan STKların projelere dahil edilmesine gayret gösterilecektir.

Sivil toplum diyaloğu, her iki tarafın iş dünyasını, meslek örgütlerini ve sosyal ortaklarını da yoğun ölçüde kapsayacaktır. Komisyon bu bağlamda, Türkiye ve AB’deki kuruluşlar arasındaki uzun süreli ortaklıklara, bunun yanında Türkiye’deki sektörel kuruluşlar ve AB’deki muadilleri arasındaki ortaklıklara da destek verecektir. Ortaklıklar özellikle tarım, adalet ve hukuk gibi alanlarda yoğunlaşmalı, bu alanlardaki meslek örgütleri ile fırsat eşitliğin sağlanması alanında çalışan kuruluşlar arasındaki değişimleri teşvik edilmelidir.

3.2.1.2. Cinsiyet eşitliği

Sivil toplum diyaloğu, AB ve Türkiye’de kadın hakları ve fırsat eşitliği konularında faaliyet gösteren kuruluşlar arasındaki bağları kuvvetlendirerek, kadının Türk toplumundaki konumunun güçlendirilmesine ve toplumsal yaşamın tüm alanlarına aktif katılımının sağlanmasına; bununla birlikte, Avrupa Parlamentosu tarafından Türkiye’de kadınların siyasi, ekonomik ve sosyal hayattaki rolü hakkında sunulan raporda belirtilen tavsiyelerin altını çizdiği aile içi şiddet gibi sorunların çözümüne de katkıda bulunacaktır[10]. Özellikle üzerinde durulması gereken konu, kadının işgücü piyasasında, siyasi karar alma sürecinde hem ulusal hem bölgesel ve yerel düzeyde daha fazla temsil edilmesi hususdur. Komisyon, bu tebliğin kapsamına giren tüm faaliyetlerde kadın erkek eşitliğini ve eşit fırsat boyutunu gözetecektir.

3.2.2. AB-Türkiye İş Konseyi

Ticaret, daha önceki müzakereler sırasında, ikili ticaret ve yatırım akışını geliştirerek, taraflar arasında karşılıklı bilgi akışını kolaylaştırarak ve arttırarak önemli bir rol oynamıştır. Orta Avrupalı aday ülkelerde katılım müzakereleri sırasında uygulanan başarılı projeler ele alınarak bir “Euro-Türkiye İş Konseyi”nin kurulmasına yönelik olasılıklar araştırılacaktır. Bu Konsey, Türkiye’de faaliyetlerini sürdüren belli başlı AB’li şirketle Türk müadilleri arasında bir forum gibi görev yaparak ticaret ve yatırım ortamını daha ileriye götürmek üzere Avrupa kurumlarıyla yerel ticari birlikler (business associations) arasında bir link işlevi üstlenebilecektir.

3.2.3. Yerel topluluklar ve kardeş kent uygulaması

Yerel topluluklar arasındaki uluslararası işbirliği, barışın, istikrarın ve demokrasinin güçlendirilmesinde çok önemli bir unsurdur. Yerel belediyeler arasında gerçekleştirilen ve kentlerin eşleştirilmesi anlamına gelen kardeş kent uygulaması, Avrupa’da ikinci dünya savaşından sonra komşu ülkeler arasındaki anlaşmazlıkların giderilmesi, halkların yakınlaştırılması ve karşılıklı bağların güçlendirilmesi bağlamında önemli bir gelişme sergilemiştir. Bugüne kadar AB çapında, yeni üye ülke belediyelerinin de arasında yer aldığı yaklaşık 13 bin belediye, kardeş kent uygulamasında yer almıştır.

Son yıllarda AB çapında Türkiye ile ilgili olarak bir takım kardeş kent uygulamaları söz konusu olmuşsa da böylesine verimli bir işbirliği aracının daha da ileriye götürülmesini temin edecek fırsatları arttıracak genel bir çerçeve halen bulunmamaktadır. Sivil toplum diyaloğu kapsamında Komisyon, AB kentleriyle Türkiye’deki kentler arasındaki eşleştirmeyi ne şekilde destekleyebileceğine bakacak, bunu yaparken de tarafların birbiri hakkında sahip olduğu bilgi düzeyini arttıracak, ortak projeler geliştirecek ve ilgi duyulan ortak alanlarda seminerler düzenleyecektir. Bu bağlamda toplumun en alt seviyelerinin bu programlara katılımını teşvik edecektir. Bu tebliğ alanına giren diğer faaliyetler ise uzak ve dezavantajlı bölgelerdeki belediyeleri bu sürece dahil etmek yönünde özel çaba sarf edecektir.

Komisyon özellikle 2007-2013 arası dönemi için önerdiği “Citizens for Europe” (Avrupa Yurttaşları) ismini taşıyan Topluluk Programı kapsamında aktif Avrupa Vatandaşlığını geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu program kapsamında farklı ülke halkları ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliği desteklenecektir. Program, özellikle üye ülke halkları ve kuruluşları ile ileride Birlik üyesi olacak ülkelerin halkları ve kuruluşları arasındaki transnasyonal ilişkilerin altını çizecek. Programın yaklaşık %40’lık bölümü, kardeş kent ve yurttaşlık uygulamalarına ayrılacak. Topluluk programlarına katılımıyla ilgili çerçeve anlaşmada tespit edilen genel koşullar ve şartlara uygun olarak, Türkiye de bu programda yer alabilir. Türkiye’nin katılımı kısmen katılım öncesi fonlar tarafından desteklenecektir.

3.2.4. Gençlik, üniversite ve mesleki değişim programları

Yukarıda da ifade edildiği üzere Komisyon, bu alanda AB ile aday ülkeler arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi için aday ülkelerin mevcut değişim programlarına katılımını arttırmaya yönelik çalışmalar yapacaktır. Bununla birlikte bu alanda atılacak yeni adımları desteklemek bağlamında Komisyon, hem AB hem de Türkiye’deki üniversitelerle ve eğitim sektörüyle yoğun istişareler gerçekleştirecektir.

Komisyon, eğitim alanında mevcut mekanizmaların tüm hedef gruplara erişimi sağlayıp sağlamadığını tespit için bir takım değerlendirmelerde bulunacaktır. Örneğin orta öğretim çağındaki öğrencilerin değişim programlarına katılmalarına yönelik destek arttırılacak ya da tarafların birbirlerinin tarihlerini tanımalarını sağlayacak projeler desteklenecektir. Bunların yanısıra, 18 yaş altı öğrenciler arasında Avrupa genişlemesi gibi konularda sanal münazaralar da düzenlenebilecektir.

Sadece deneyimlerin karşılıklı olarak aktarılması veya müfredatın geliştirilmesi gibi konularda değil, her iki tarafın öğrencilerine de açık olacak bağımsız akademik kuruluşların kurulması gibi konularda da Komisyon, Avrupa ve Türk üniversiteleri arasında daha yakın işbirliğini teşvik etmeyi hedeflemektedir. Bu tür kurumlar AB ve Türk kimliği, tarihi, kültürü ve medeniyeti gibi konularda araştırmalar yapmalı, eğitim faaliyetleri düzenlemeli bunun yanında AB bütünleşmesi konusunda da eğitim programları geliştirmelidir. Bu bağlamda Komisyon, lisans ve lisans üstü programların geliştirilmesi için AB ve Türkiye’nin önde gelen akademik kuruluşlarının yerel şubelerinin kurulması çalışmalarını destekleyebilir. Buna alternatif olarak Komisyon, ortak bölümlerin veya enstitülerin kurulması amacıyla, Türkiye’de AB çalışmaları yapan akademik kuruluşlarla AB’deki benzer kuruluşlar arasındaki bağları destekleyebilir.

Komisyon, özellikle AB-Türkiye diyaloğuyla ilgili konular olan hukuk, iktisat, sosyal bilimler ve tarih gibi alanlarda AB’deki akademik kurumlarla Türkiye’deki akademik kurumlar arasındaki doğrudan işbirliğini destekleyecektir. Tüm bu alanlarda Türk ve AB’li akademisyenler tarafından yapılacak ortak araştırma ve yayınlar desteklenecektir. Fikri tartışmaların yapılmasına fırsat tanıyacak seminer, konferans ve çalıştayların düzenlenmesine de destek verilecektir. Araştırma sonuçlarının geniş kitlelere duyurulması amacı güden bilinç oluşturma faaliyetleri teşvik edilecektir. Son olarak Komisyon, faklı alanlarda çalışan genç insanların kısa süreli staj imkanı tanıyacak bir programın geliştirilmesi için gereken çalışmaları yapacaktır.

3.2.5 Kültürel etkileşim

Sivil toplum diyaloğunda kültürler arası ilişkilerin geliştirilmesi, çok büyük önem taşımakta olup bu konu, öncelikli konular arasında yer almalıdır. Artık tek bir program halinde birleştirilen ve Avrupa Komisyonu’nun Ankara’daki Delegasyonu tarafından yürütülen yeni kuşak Avrupa Ufukları ve Mozaik Programları kapsamında Komisyon, Türkiye ve AB’de kültür ve sanat alanında faaliyet gösteren STKlar arasında sınır ötesi işbirliğini temin edecektir. Bu kapsamda ortaklaşa düzenlenecek çalıştaylara ve sanal kültürel forumlara yönelik finansal destek sağlanabilecektir. İki tür faaliyet planlanmaktadır: birinci program, çocuklara açık bir program olup (halen desteklenmekte olan Türkiye-Avrupa Çocuk Korosu gibi) ikinci program, erişkinlere yönelik olarak görsel sanattan kültür eğitimine, kültürel mirastan popüler kültüre uzanan daha kapsamlı bir programdır.

Bunun yanında Komisyon, AB genelinde Türk sanatının, Türkiye’de de Avrupa sanatının daha iyi tanınması amacıyla düzeli olarak sergi, festival, konferans gibi kültürel etkinliklerin düzenlenmesini ve sanatçı değişimi programlarının oluşturulmasını da destekleyecektir. Bu itibarla, sanat alanında, Avrupa-Türkiye kültür ödülleri verilmesi sağlanacak, Türkiye’deki kültür sektörünün Avrupa Topluluğu’nun mevcut ödül programlarında yer alması teşvik edilecektir. Komisyon son olarak da Türkiye’de kültür alanında faaliyet gösteren STKların AB ağına ve AB’deki STKlara erişimini aktif olarak destekleyecek, sınır ötesi faaliyetlerle ilgili fırsatlar hakkında bu kuruluşları bilgilendirecektir.

3.2.6. Topluluk kültür ve medya programlarına katılım

Türkiye şu anda, AB ile ilişkileri önemli ölçüde destekleyebilecek iki Topluluk programında yer almamaktadır. Bu programlar “Culture 2000” (Kültür 2000) ile “Media Plus” (Media Artı) adlı programlarıdır. Culture 2000 programı, tüm sanatsal ve kültürel işbirliği projelerine (sahne sanatları, plastik ve görsel sanatlar, edebiyat, kültürel miras, kültür tarihi vs.) hibe sağlamaktadır. MEDIA Plus programı ise alanda çalışan profesyonellere yönelik eğitim girişimleri, prodüksiyon projelerinin (uzun metrajlı film, televizyon filmi, belgesel, animasyon filmi, yeni medya vs.) desteklenmesi ve bununla birlikte eserlerin dağıtımı ve tanıtımı gibi bir takım destek tedbirleri yoluyla Avrupa görsel-işitsel sanayiinin rekabetçi yapısını güçlendirmeyi amaçlamaktadır.

Özellikle AB-Türkiye kültürler arası diyaloğunu geliştirmek ve tarafların birbirleriyle ilgili olarak bilgi düzeyini arttırmak amacına hizmet etmesi münasebetiyle Komisyon, Türkiye’nin de Culture 2000 ve müteakiben gelecek programlarda yer almasından memnuniyet duyacaktır. Ayrıca Komisyon, özellikle Avrupa konulu televizyon ve sinema programlarının hazırlanmasında katalizör görevini üstlenebileceği düşüncesinden yol çıkarak Türkiye’nin MEDIA Plus programına katılımını da desteklemektedir. Ancak, aday ülkelerin MEDIA Plus programına katılımı, o ülkenin ulusal mevzuatı ile Topluluk müktesebatının görsel-işitsel medyaya ilişkin kısmı arasındaki uyumun önceden incelenmesini gerektirir. Komisyon, MEDIA programından faydalanılabilmelerini sağlamak için Türk otoriteleri müktesebat uyumunu en kısa zamanda sağlamaları için teşvik etmiştir.

3.2.7. Dil eğitimi

Türk sivil toplum kuruluşlarıyla AB’li muhattapları arasındaki işbirliğinin önündeki en önemli engellerden biri, özellikle Türkiye’nin merkezden uzak bölgelerinde, yabancı dil bilinmemesinden kaynaklanmaktadır. Bu sorun birçok STK’yı sadece kültürel alanda etkilemekle kalmamakta aynı zamanda bu tebliğ kapsamına giren pek çok alandaki çalışmaları da zorlaştırmaktadır. Bu nedenle Komisyon, lisan öğrenimine yönelik faaliyetlerle yazılı ve sözlü tercüme çalışmalarını desteklemektedir. Komisyon üye ülkelerde kültürel alanda faaliyet gösteren kuruluşlarla birlikte çalışarak lisan öğrenimini destekleyecek ve öncelikli alanları tespit edecektir.

3.2.8. Kamuoyu tartışmalarının ve sanal tartışmaların desteklenmesi

Komisyon, tarafların birbirini daha iyi anlamasını teminen, genişleme süreci, katılımın Türkiye açısından getirileri, sivil toplum diyaloğuyla ilgili kültürel, siyasi ve kurumsal tüm konular hakkında her iki tarafın katılımıyla gerçekleştirilecek açık kamuoyu tartışmalarını desteklemek için elinden gelen tüm çabayı sarfedecektir. AB üyesi ülkelerde gündeme gelen multi-medya tartışmalarına katılmak üzere katılım sürecindeki ülkelerden ve AB’den fikir adamları davet edilecektir. Bu tartışmalara STKların yanısıra tabandan katılım sağlanarak daha geniş bir ilgi ve diyalog yaratılması hedeflenmektedir.

Sivil toplum diyaloğuyla ilgili konularda sanal tartışmaların yapılabilmesi için Internet destekli programların hazırlanması da özendirilecektir. Türkiye ve genişleme süreci, sivil toplum diyaloğu faaliyetleri hakkında bilgilerin verileceği, STKlara, üniversitelere, araştırma merkezlerine erişimi temin edecek linklerin bulunabileceği bir web sitesi kurulacaktır. Düzenli aralıklarla, uzmanların ve diğer ilgili tarafların katılımlarıyla katılım konusunda “sanal sohbetler” (chat) düzenlenecektir.

3.2.9. Medya

AB’nin Türkiye ile ilgili olarak yürüttüğü iletişim ve bilgi çalışmaları, görsel-işitsel bileşene öncelik verilerek ve özellikle diğer alanlarda sürdürülen sivil toplum diyaloğu faaliyetleriyle ilgili bilinci yükseltmek amacıyla daha yoğuın bir hale getirilecek ve güçlendirilecektir. Komisyon, Türkiye ve AB’deki hayatın ve toplumların birçok yönünü tanıtmak için hazırlanacak televizyon programlarını destekleyecek ve bu programlara mali açıdan kısmi yardım sağlayacaktır. Bununla birlikte Komisyon, Avrupa’da yaşayan Türklerin de arasında bulunduğu Avrupa halklarına ve Türk izleyicilere AB ile AB’nin kural ve politikaları gibi konularda bilgi verecek programları da destekleyecektir.

3.2.10. Gazetecilere yönelik değişim programları ve bilinç oluşturma

Türkiye’nin AB’ye katılımına ilişkin konuların daha iyi kavranması, karşılıklı anlayışın geliştirilmesi ve bu alandaki en iyi uygulamaların paylaşılması amacıyla AB’li ve Türk gazetecilere yönelik bir seminer programı oluşturulacaktır.

Böyle bir program, AB düzeyinde gazeteci cemiyetleri ile diğer kâr amacı gütmeyen kurumların desteği ile geliştirilebilecektir. Bu eğitim programının üye devletler çapındaki etkisinin artırılması için Komisyon, karşılıklı ziyaretler ve ortak seminerler yoluyla Türkiye’deki ve AB ülkelerindeki gazetecilik meslek örgütleri arasındaki doğrudan bağların güçlendirilmesine öncelik verecektir. Bu programın iki bileşenden oluşması öngörülmektedir: ilk bileşen genç gazetecilere yönelik olup diğer bileşen, önde gelen Türk ve Avrupalı editörlerin ve politika yapıcılarının yüksek düzeyde ve düzenli olarak bir araya gelmesini hedeflemektedir.

3.2.11. Dini cemaatler ve dernekler

Komisyon’un Ekim 2004 tarihli tavsiye kararında da ifade edildiği üzere, sivil toplum diyaloğunun odaklanması gereken bir diğer husus da dini konulardır. Bu bağlamda, kiliseler ve diğer dini dernekler veya cemaatler ile kuruluşlar arasında açık, şeffaf ve düzenli bir diyalog teşvik edilmeli, bunlar yapılırken, bu unsurların kimliklerine ve sağlayacakları kendilerine özgü katkılara tam anlamıyla saygı duyulmalıdır.

1980lerden bu yana Avrupa Komisyonu, Avrupa entegrasyonu konusunda AB üye devletleri, katılım sürecindeki ülkeler, Avrupa Birliği kurumları ile kilise ve dinler arasında bir diyalog sürüdüregelmiştir. Sayısı gitgide artan dini kuruluş, diyaloğun bu kolunu geliştirmek konusunda katkısı olabilecek çalışmalarda bulunacak kişileri, bu görevi yerine getirmek için Brüksel’e atamışlardır.

4. UYGULAMA USÜLLERİ

4.1. Önde gelen kişilerin görüşleri

İleride atılacak adımlarda fikir ve tavsiyelerini almak üzere Komisyon, AB’de ve Türkiye’de hem AB-Türkiye ilişkileri konusunda hem de sivil toplum alanında uzman kişilerin görüşlerine düzenli olarak başvuracaktır. Bu kişiler sivil toplum diyaloğu kapsamında konferanslara, seminerlere ve diyalog çerçevesinde düzenlenen diğer etkinliklere doğrudan davet edilebilecektir.

4.2. Mali Destek

Prensip olarak bu Tebliğ kapsamındaki faaliyetlerin giderleri, yürürlükteki kurallar ve usuller çerçevesinde ilgili aday ülkelere yönelik katılım öncesi yardım bütçesinden eş finansmal yoluyla karşılanacaktır. Öte yandan medya, meslek örgütleri, sosyal ortaklar, kültürel kurumlar ve genel olarak kamu kurumları ve özel kuruluşlar toplantı ve etkinliklere mali destek sağlayabilir. Komisyon, sivil toplum diyaloğunun hedefleri ile paralel amaçlar taşıyan benzer nitelikteki faaliyetlere destek verebilir. AB ve aday ülkelerin hükümetlerince desteklenen ikili ve çok taraflı faaliyetler devam edecek ve bu tür faaliyetler daha da kuvvetli kılınacaktır.

Birliğin Türkiye’ye yönelik olarak desteklediği programlar, 2005 yılında 300 milyon € olan ve 2006 yılında 500 milyon €’ya yükseltilecek katılım öncesi yardım yoluyla karşılanacaktır. Komisyon sivil toplum diyaloğu için öngörülen faaliyetlerin mali açıdan desteklemek üzere gereken fonları ayırarak katılım öncesi mali destek planlama belgesinin ‘siyasi ve kültürel diyalog’ başlığı altında yer alan faaliyetlere ayrılan payı arttıracaktır. Tahminlere göre, topluluk programlarına katılım da dahil olmak üzere, sivil toplum diyaloğu kapsamındaki faaliyetlerin finansmanı için gerekli olan miktar yıllık olarak ayrılan miktarın %8 ila %10’luk bir kısmına tekabül edecektir. 2006 yılı için yapılan programlama göz önüne alındığında, bu miktar toplamı yaklaşık 40 milyon € civarındadır.

Topluluk programları için aday ülkeler bütçeye katkıda bulunmaktadır. Bu katkı kısmen aday ülkenin kendi bütçesinden kısmen de katılım öncesi fondan karşılanır. Mevcut programlara katılımı arttırnak üzere Komisyon, ileriki dönemlerde, katılım öncesi yardımın uygun bir bölümünü aday ülkelerin katılımını desteklemek için ayıracaktır. Daha kısa vadede ise bir takım farklı fon şekilleri öngörülebilir. Komisyon, aday ülkeleri şu anda yer almadıkları diğer programlara da katılmak amacıyla teşvik edecek olup gerektiğinde, programların sorunsuz ve etkin bir şekilde yürütülmesini teminen destek de sağlayacaktır. Diğer bir takım faaliyetler için Komisyon, uygun olan hallerde, sivil toplum diyaloğu kapsamındaki amaçlarını gerçekleştirebilmeleri için, Finansal Tüzük ve uygulama kuralları uyarınca, bazı faydalanıcılara doğrudan hibe yardımı da sağlayabilir.

Sivil Toplum Diyaloğu ile Genişleme İletişim Stratejisinin ortak amaçları arasında AB çapında ve aday ülkelerde, AB’nin genişlemesiyle ilgili kamuoyu tartışmalarının desteklenmesi yer almaktadır. Bu bağlamda Genişleme İletişim Stratejisi, Sivil Toplum Diyaloğunu pek çok alanda destekleyecektir. Bu amaçla, aday ülkelerdeki Delegasyonlara iletişim ve enformasyon amacıyla ayrılan bütçenin yanında AB içindeki genişleme faaliyetlere yönelik PRINCE programının bütçesinden de faydalanılabilir.

Sivil Toplum Diyaloğu ile ilgili projelerin uygulanması ve idaresi için Komisyon, bir yanda Brüksel ve aday ülkelerdeki Delegasyonların kaynaklarına, diğer yanda da aday ülkelerin uygun kurumlarının sahip oldukları kaynaklara güvenmektedir. Sadece gerekli olduğu taktirde, gelecekte meydana gelebilecek gelişmeler ışığında, yeni oluşumların meydana getirilmesi düşünülebilir. AB ile dünyanın diğer bölgeleri arasındaki karşılıklı anlayışın ve kültürel alışverişin desteklenmesi için kurulan vakıflar bu bağlamda örnek teşkil edebilir.

4.3 Vize konusu

Türk vatandaşları şu anda vize almak mecburiyetindedir. Bu durum vize taleplerinde ciddi artış olması halinde ve özellikle de vize başvurusunun gecikmeli yapıldığı hallerde, bu Tebliğ’de yer alan bazı faaliyetlere katılım açısından ciddi sorun yaratabilir. Bu nedenle, sivil toplum diyaloğu kapsamındaki faaliyetlere katılacakların vize işlemlerinin kolaylaştırılması için atılacak adımlar memnuniyetle karşılanacaktır. Sivil toplum diyaloğunun pürüzsüz bir şekilde işleyişini teminen, katılımcıların vizelerini zamanında alabilmeleri ve bu kişilerden destekleyici nitelikte ek belge talep edilmemesi için Üye Devletlerin (vize veren merciler) tam bir işbirliği sergilemesi gerekmektedir.

4.4. İzleme ve Raporlama

Bu Tebliğ, Türkiye, Hırvatistan ve AB sivil toplumları arasındaki diyaloğun güçlendirilesi yönünde atılan sadece bir ilk adımdır. Katılım müzakerelerine paralel olarak diyaloglar ilerledikçe zaman içinde, ihtiyaçlar ve amaçlar da değişim gösterecek ve bunların yeniden gözden geçirilmesi gerekebilecektir.

Komisyon geliştirilen faaliyetleri ve elde edilen sonuçları düzenli olarak takip edecektir. Türkiye hakkında her yıl yayımlanan ilerleme raporlarında da sivil toplum diyaloğuna ilişkin faaliyetleri ve bu faaliyetlerin sonuçlarını kapsayan bir bölüm yer alacaktır. Bunun yanında, AB’nin internet sitesinde de sivil toplum diyaloğu kapsamında devam eden projeler ve girişimler hakkında bilgi veren bir bölüm ayrılacaktır.

AB’nin genişlemesine ilişkin olarak yapılan kamu oyu yoklamalarının yanında AB-Türkiye arasındaki kültürel ilişkiler ile tarafların birbirlerini algılayışlarına ilişkin somut bir bilgi bulunmamaktadır. Bu eksikliğin giderilmesi için Komisyon, diyaloğa ilişkin politikanın gelecekte alacağı şekle kılavuzluk yapması amacıyla AB ve Türk sivil toplumlarını ve bunların birbirlerini nasıl algıladıklarını daha etkin bir şekilde izleyecektir. Bu algılamalar üzerine özel bir çalışma yapılması da düşünülebilir.

---

[1] Komisyon tarafından Konsey’e ve Avrupa Parlamentosu’na sunulan tebliğ, Avrupa Komisyonu tarafından hazırlana Türkiye’nin katılım yolunda kaydettiği ilerlemeye ilişkin Tavsiye Kararı, COM (2004) 656. 17 Aralık 2004 tarihli Avrupa Konseyi kararında da ifade edildiği üzere, Ankara anlaşmasını yeni üyeleri kapsayacak şekilde genişleten protokolü imzaladıktan ve Kmisyon tarafından tanımlanmış olan altı parça mevzuatı yürürlüğe koyduktan sonra, Türkiye ile katılım müzakereleri 3 Ekim 2005 tarihinde başlayacaktır. (Brüksel Avrupa Konseyi, 16/17 Aralık 2004. Başkanlık Kararı 17/12/2004 Sayı: 16238/1/04 Rev1).

[2] Bu konuyla ilgili olarak, Komisyon tarafından yayımlanan SEC (2004) 1202 sayılı, Türkiye’nin üyelik perspektifinden kaynaklanabilecek konulara ilişkin Çalışma Belgesine bakınız.

[3] Türkiye ile siyasi diyalog, siyasi kriterlerin düzenli bir şekilde izlenmesi çerçevesinde gerçekleşmektedir. Bu bağlamda, demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan ve azınlık haklarına saygı ile ilgili olarak Kopenhag siyasi kriterlerine uyum yolunda Türkiye’nin katettiği yolun düzenli bir şekilde takibi yer almaktadır.

[4] Bu belgede bahsedilen “sivil toplum diyaloğu”, aslında Komisyonun’un tavsiye kararında Türkiye’ye yönelik üç sütunlu politikanın üçüncü ayağına tekabül etmektedir. Politikanın ilk ayağı, Türkiye’deki reform politikasını kuvvetlendirmeye odaklanmıştır. İkinci ayak kapsamında, müzakerelerin gözden geçirilmiş metodolojik yaklaşım uyarınca yürütülmesi yer almaktadır. Üçüncü ayak da AB-Türkiye diyaloğudur.

[5] AB Konseyi tarafından 17-18 Haziran 2004 tarihinde alınan ve Hırvatistan’ın adaylığını tescil eden kararın ardından Konsey, 16-17 Aralık 2004 tarihinde, Hırvatistan’ın katılım müzakerelerinin Yugoslavya için kurulan La Hey’deki BM Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi (ICTY) ile tam işbirliği yapılması koşuluyla 17 mart 2005 tarihinde açılmasına karar verdi. Ancak Hırvatistan, tam işbirliğini sağlamadığı için müzakereler, 16 Mart 2005 tarihindeki Genel İşler ve Dış İlişkiler Konseyi kararıyla, Konsey Hırvatistan’ın ICTY ile tam işbirliği içinde olduğunu teyit edinceye kadar ertelendi.

[6] Ekonomik ve Sosyal Komite (EESC) sivil toplum kuruluşlarını “ortak amaç ve ilgi alanlarına sahip üyeleri bulunan ve kamu otoriteleri ile yurttaşlar arasında aracı rolü üstlenen tüm kurumsal yapılar” şu şekilde tanımlamaktadır.

[7] Komisyon tarafından hazırlanan Personel Çalışma Raporu, Türkiye’nin Üyeliğinin Gündeme Taşıdığı Konular: “2002 yılı rakamlarına göre yaklaşık 3 milyon Türk vatandaşı resmi olarak AB üyesi 15 ülkede kayıtlı durumdadır. Türkler’in yoğun olarak bulunduğu ülkeler, Almanya (göçmen işçilerin %77.8’i ya da 2.3 milyon kişi), Fransa (%7.9 ya da 230 000 kişi), Avusturya (%4.7 ya da 135 000 kişi) ve Hollanda (%4.4 ya da 128 000 kişi).”

[8] Bu çerçevede amacı, STKlara destek ve yardımcı sağlamak olan bir Sivil Toplum Geliştirme Merkezi kurulmuştur. Bunun yanında, Yerel Sivil Girişim ve Yunan-Türk Sivil Diyaloğu gibi birçok mikro proje programına fon sağlanmıştır.

[9] Sosyal diyalog, AB’nin sosyal alandaki müktesebatının ayrılmaz bir parçasıdır. Antlaşma’nın 138. maddesinde öngörülen zorunlu danışma süreci yoluyla sosyal ortaklar, AB’nin yasama sürecinde ayrıcalıklı bir role sahiptir. Bununla birlikte sosyal ortaklar ile sivil toplum örgütleri, istihdam, sosyal dışlanmayla mücadele ve sosyal koruma alanlarında politikaların eşgüdümünde temel oyunculardır.

[10] Avrupa Parlamentosu (A6-0175/2005) sayılı Taslak Raporunun son hali.