ARAŞTIRMALAR

Önemli Doğa Alanları

Doğa Derneği ülkemizde yaşayan canlıların tehlike durumlarının ortaya konulması için ülkemizdeki diğer kurumlarla işbirliği içerisinde çalışmaktadır. Dernek 2004 yılında yayımladığı Türkiye'nin Önemli Kuş Alanları 2004 Güncellemesinde ülkemizdeki kuşlar için ulusal bir kırmızı liste önerisi hazırlamıştır. Bunun yanında, Dernek ülkemizde Çevre ve Orman Bakanlığı ve IUCN Milli Komitesi önderliğinde yürütülen kırmızı liste çalışmalarında da aktif rol oynamaktadır.
Doğa Derneği bazı canlı türleriyle ilgili doğrudan ve yerinde araştırma ve koruma çalışmalarını da yürütmektedir. Bu çalışmalar aşağıda özetlenmiştir.
Flamingo: Ülkemizde üreyen flamingoların üreme sayıları ve göç özelliklerinin araştırılması amaçlı çalışmalar 2004 yılından bu yana devam etmektedir.
Kelaynak: Doğa Derneği ülkemizdeki doğa koruma çalışmalarının sembollerinden biri olan kelaynakların sayılarını 2003 yılından beri takip etmektedir. Çevre ve Orman Bakanlığıyla işbirliği içerisinde yürütülen koruma çalışmaları sonucunda Birecik'te yaşayan kelaynakların sayıları 91 olmuştur. İlkbahar ve yaz aylarında serbest bırakılan kelaynaklar düzenli olarak izlenmekte ve sayıları kayıt altına alınmaktadır.
Sürmeli kızkuşu: Nesli küresel ölçekte tehlike altına bulunan (CR) sürmeli kızkuşları ülkemizi göç döneminde kullanmaktadır. Göç döneminde ülkemizin doğu bölgelerini kullanan (Urfa, Muş vb.) sürmeli kızkuşlarının sayılarının tüm dünyada 600 ile 1200 arasında olduğu tahmin edilmekteydi. 2007 yılında Doğa Derneği uzmanlarının gerçekleştirdiği araştırmalar kapsamında sadece Ceylanpınar'da aynı anda 1017 sürmeli kızkuşu bireyi tespit edilmiştir. Dernek bu önemli türün araştırılmasına önümüzdeki göç dönemlerinde de devam etmeyi planlamaktadır.
Toy: Ülkemizde tehlike altında bulunan kuş türlerinden birisi de toydur. Ülkemizde yaşayan en büyük kuş olan toyların sayıları son yıllarda oldukça azalmıştır. Türün korunması için çalışmaya karar veren Doğa Derneği 2003 - 2005 yılları arasında ülke çapında araştırma çalışmaları gerçekleştirmiş ve toyun popülasyonu ile ilgili sayılar bir bütün olarak elde edilmiştir. Araştırma çalışmaları türün korunması için ilk adım olmuş ve bu veriler ışığında Ulusal Toy Eylem Planı hazırlanmıştır.
Dağ Horozu: Ülkemizde Doğu Karadeniz Dağlarında yaşayan huş tavuğu (halk arasındaki adıyla dağ horozu) 2003 yılına kadar hakkında bilgimizin olmadığı bir kuş türüydü. Doğa Derneği Baku - Tiflis - Ceyhan Boru Hattı Şirketinin desteğiyle türün araştırılması için geniş çaplı bir proje başlattı. 2004 ve 2005 yıllarında yapılan araştırmaların neticesinde türün popülasyonu, yaşam alanları ve türü tehdit eden etkenlerle ilgili detaylı bilgiler toplandı. Huş tavuğunun korunması için yol gösterici nitelikte bir eylem planı yine katılımcı bir şekilde hazırlandı.

Bozayı-İnsan Çatışması Projesi: Bozayı (Ursus arctos) Türkiye'de yasalarla koruma altında olan bir tür olmasına rağmen, bozayılarla insan arasında bozayıların tarımsal faaliyetlere (arıcılık, meyva bahçeciliği, diğer tarım ürünleri) verdikleri zararlardan dolayı oluşan çatışma özellikle Karadeniz Bölgesi'nde türe yönelik bir tehdit oluşturmaktadır. Doğa Derneği bu nedenle bozayı-insan çatışmasının nedenlerinin araştırılması konusunda araştırma çalışmaları yürütmekte, bozayı-insan çatışmasının azaltılması için yerelde uygun tedbirlerin alınması ve yaygınlaştırılması için Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile işbirliği halinde çalışmaktadır. 2006 yılına kadar ulusal ölçekte bozayı kaynaklı sorunların anlaşılması için çalışmalar yürütülmüş ve 2006 yılından itibaren pilot iller olarak seçilen Rize ve Artvin illerinde yerel uygulamalar yaparak, bu konuda alınması gereken tedbirlerin yerelde benimsenerek uygulanması konularında çalışılmaktadır. Bozayı-İnsan Çatışması Projesi Dünya Hayvanları Koruma Derneği (WSPA) tarafından desteklenmektedir.
Vaşak Ekolojisi ve Korumasının Planlanması Projesi: Vaşak (Lynx lynx) Türkiye'de koruma çalışmalarının planlanması açısından en öncelikli türler arasında yer almaktadır. Buna rağmen bu türe yönelik bilimsel araştırma projelerinin bugüne kadar gerçekleştirilememiş olması koruma çalışmalarının planlanması konusunda bir engel oluşturmaktadır. Bu nedenle Doğa Derneği, Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü araştırmacılarından yaban hayatı biyoloğu Anıl Soyumert ile birlikte Vaşak Ekolojisi ve Korumasının Planlanması Projesi'ni geliştirmiştir. Anıl Soyumert'in doktora çalışması olan proje ulusal, bölgesel ve populasyon seviyelerinde araştırma çalışmalarını içermektedir. Projenin ulusal ölçekteki çalışma ayağı vaşağın Türkiye'deki mevcut durumunu ortaya çıkarmayı, Bolu, Bartın Kastamonu illerinde yapılacak araştırma ayağı vaşağın ekolojisine yönelik ilk bilgilere ulaşmayı hedeflemekte ve elde edilen bilgilerin sentezlenmesi ile vaşağın korunması için öneriler getirmeyi hedeflemektedir. Proje IUCN SSC Cat Specialist Grubu başkanı Dr. Urs Breitenmoser ve Norveç Doğa Enstitüsü'nden Dr. John Linnell ile teknik işbirliği içinde 2007-2010 yılları arasında yürütülmektedir. Vaşak Ekolojisi ve Korunmasının Planlanması Projesi Hacettepe Üniversitesi projesidir.
Kars Bölgesi Büyük Etoburlar Projesi: Türkiye'de tarihsel olarak büyük memeliler konusunda çalışan az sayıda uzman araştırmacının olması üniversitelerin bu konuda kısıtlı imkanlara sahip olması sonucunu doğurmuştur. Dolayısı ile bu konulara ilgi duyan öğrencilerin, genç araştırmacıların desteklenmesi ve arazi çalışmaları konusunda tecrübe edinmelerini sağlayacak fırsatlar yaratılması, Türkiye doğasının korunması açısından öncelikli ve önemlidir. Kars Büyük Etoburlar Projesi'nin amacı Kafkas Üniversitesi Biyoloji Bölümü öğrencilerine kurt (Canis lupus), bozayı gibi büyük memeli türlerine yönelik bilimsel araştırma metodlarını ve özelde ise fotokapanlar kullanarak bu türlerin ekolojilerinin nasıl çalışıldığını göstermek ve gerçekleştirilen uygulamalar yardımı ile kapasitelerinin geliştirilmesini sağlamaktır. Proje kapsamında Kafkas Üniversitesi Biyoloji Bölümü'nde 2006 yılında yoğun teorik ve uygulamalı eğitim çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Daha sonra seçilen katılımcılar, Sarıkamış'ta uygulama çalışmaları gerçekleştirmişlerdir. Projenin bundan sonraki döneminde yükseklisans öğrencilerinin bu konuda gerçekleştirecekleri tez çalışmaları desteklenecektir. Kars Bölgesi Büyük Etoburlar Projesi, Stanford Üniversitesi Kars Bölgesi Biyolojik Çeşitlilik Projesi altında Kars Çevre ve Orman İl Müdürlüğü ile işbirliği içinde, Stanford Üniversitesi'nden Dr. Çağan Şekercioğlu ile birlikte yürütülmektedir.
Yenice Ormanları Büyük Memelilerini İzlenmesi Çalışmaları: Yenice Ormanları, ülkemizin en önemli orman alanlarının başında gelmektedir. Yenice Ormanları'nda yaşayan büyük memelilerin ekolojilerinin araştırılması, ülkemiz yaban hayatının korunmasının planlanması açısından önemli bir adımdır. Çalışma Yenice Ormanları'nda dağılım gösteren kurt, bozayı ve yaban kedisi (Felis silvestris), geyik (Cervus elpahus), karaca (Capreolus capreolus), yaban domuzu (Sus scrofa) türlerine yöneliktir. Bu çalışmanın ilk aşaması Doğa Derneği Memeli Araştırmaları Koordinatörü Özgün Emre Can'ın doktora çalışması kapsamında ODTÜ Biyoloji Bölümü'nden Prof.Dr. İnci Togan ile birlikte, İç Anadolu Ormancılık Araştırma Müdürülüğü işbirliği ile gerçekleştirilmektedir.
Anadolu Leoparı ve Çizgili Sırtlan Çalışmaları: Anadolu leoparı (Panthera pardus tulliana) 2000'li yıllar öncesinde Türkiye'de yok olduğu düşünülen büyük bir kedi türüdür. Son yıllarda türün varlığına dair duyumların ve belirtilerin olması nedeni ile türün kalmış olabileceği alanlarda sistematik alan çalışmaları gerçekleştirilmekte ve türün varlığı araştırılmaktadır. Benzer şekilde çizgili sırtlanın (Hyaena hyaena) Türkiye'deki mevcut durumunun araştırılması ve korumasının planlanması için Türkiye'nin çeşitli alanlarında sistematik alan çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmalar Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile işbirliği içinde gerçekleştirilmektedir.

Dünyamızın kuzey yarım küresinde her yıl kış aylarında gerçekleştirilen Kış Ortası Su Kuşu Sayımlarının Türkiye organizasyonundan Doğa Derneği sorumludur. Bu kapsamda 2005, 2006 ve 2007 yıllarında ülkemiz sulakalanlarında sayımlar gerçekleştirilmiştir. Sayımların gerçekleştirildiği dönemde sonuçlar eş zamanlı olarak www.sukusu.org sitemizden yayınlanmaktadır. Bunun yanı sıra her yılın sonuçları bir rapor olarak ayrıca basılmakta ve ilgili kurum ve kuruluşlara dağıtılmaktadır. Doğa Derneği su kuşlarının sayımlarıyla hem su kuşları hakkında düzenli bilgi edinmekte hem de ülkemizde bulunan sulakalanların durumunu yakından izleme fırsatını yakalamaktadır. Kış Ortası Su Kuşu Sayımları dünyada merkezi Hollanda'da bulunan Dünya Sulakalanlar Kurumu (Wetlands International) tarafından koordine edilmekte ve tüm ülkelerden gelen sonuçlar bu kurum tarafından değerlendirilmektedir.

Doğa Derneği günümüzde birçok Avrupa ülkesi tarafından uygulanmakta olan Yaygın Kuş İzleme çalışmalarını 2007 itibariyle ülkemizde de hayata geçirmeye karar vermiştir. Yaygın kuş izleme kuşlar konusunda deneyimli gönüllülerin katılımıyla tüm ülke sathında gerçekleştirilen bir çalışmadır. Yaygın kuş izlemenin amacı ülkemizdeki kuş türlerinin sayılarının yıllara göre değişimini takip etmek ve belirlenecek gösterge türler aracılığıyla tarım alanları, orman alanları gibi belli yaşam alanlarına özelleşmiş canlı türlerinin genel olarak durumlarını belirlemektir. Yaygın kuş izleme çalışmaları bir ülkedeki biyolojik çeşitliliğin izlenmesi ve belli sektörlerde bu çeşitliliğin korunması için tedbirler önerilmesi konularında önemli bir yere sahiptir.

KuşBank ülkemizde bulunan kuş türlerinin daha düzenli ve sistemli bir şekilde izlenmesi için çalışmakta olan internet temelli bir veri bankasıdır (www.kusbank.org). Ülkemizde bulunan ve yurtdışından gelerek ülkemizi gezmiş tüm kuş gözlemciler kayıtlarını KuşBanka girerek ülkemiz kuşlarının durumunun daha yakından takip edilebilmesi için yürütülen çalışmalara katkı vermektedirler. 2007 yılı Ocak ayı itibariyle Kuşbanka yaklaşık 160000 kuş verisi girilmiş bulunmaktadır.